سنهای زيان آور پسته Pistachio Bugs :
سنهای زيان آور پسته Pistachio Bugs :
از ديگر آفات مهم پسته ميتوان به سنها اشاره نمود كه شامل : سن سبز با لكه سفيد، سن سبز يك دست، سن قهوهاي و سن قرمز میباشند. زمستان گذرانی به صورت حشره كامل و در زير بوتههای گياهان مختلف و يا گاهي در پناهگاههاي درختان در ارتفاعات میباشد . اين حشرات در اواسط فروردين ماه از مكانهاي زمستانگذران خارج شده و بر روي ميزبانهاي تازه روئيده به ويژه اسپند تغذيه و تخمريزي مینمایند.
در صورت نامساعد شدن شرايط طبيعي،خشك شدن و از بين رفتن ميزبان هاي وحشي و بالا رفتن جمعيت، سنها به سمت باغهاي پسته هجوم میآورند و ابتدا از علفهاي هرز اطراف و داخل باغهاي پسته سپس از میوههای پسته تغذيه مینمایند.
خسارت سن هاي زيان آور :
تغذيه سن ها از مرحله تشكيل ميوه تا سخت شده پوست استخواني سبب سياه شدن تمام ميوه در ابتداي فصل میگردد و میوههای خسارت ديده بر روي درختان، خشكيده و ريزش مییابند. ابتداي فصل ، اثر تغذيه سنها در روي پوست سبز ميوه شيره گياهي به صور قطرات شفافي خارج شده و محل تغذيه كاملاً مشخص میباشد و همچنين در وسط داخلي ميوهها شبكههاي تور مانند سفيد رنگي مشاهده میشود.
از مرحله سخت شدن پوست استخواني تا مغز بندی میوهها ديگر علائم تغذيه و لکههای قهوهای در روي پوست سبز رويي مشاهده نمیشود و محل تغذيه سنها در سطح داخلي پوست استخواني به صورت نقاط سياه رنگ ديده میشود. تغذيه سنها در اين مرحله از جنين در حال رشد سبب پوكي و اسفنجي شدن جنين و از مغز ميوهها سبب ايجاد لکههای نكروز فرو رفته قهوهای رنگ بر روي مغز میوهها میگردد. در اين مرحله سنها قادر به انتقال قارچNematospora coryli نيز بوده و بيماري ما سوی پسته (سفيد و لغزنده شدن اطراف مغز میوهها) را باعث میشود
سنهاي زيان آور پسته كه تاكنون در مناطق پسته كاري كشور شناسايي شدهاند، به طور عمده متعلق به خانوادههاي Pentatomidae (سنهاي بدبو) وLygeidae (سنهاي بذر خوار) میباشند . اين حشرات قادرند از مرحله تشکيل تا رسيدن کامل ميوه با تغذيه از ميوه پسته, ايجاد خسارت نمايند. تغذيه سنها از میوههای تازه تشكيل شده و نابالغ در اوايل فصل سبب سياه شدن و اضمحلال تمامي ميوه شده و از محل تغذيه و فرو رفتن خرطوم سنها شيره گياهي به صورت قطرات شفافي خارج میگردد (شكل 1). در سطح داخلي میوههای خسارت ديده شبكه توري مانند سفيد رنگ مشاهده میگردد (شكل 2). میوههای خسارت ديده در مدت كوتاهي سياه شده و در نهايت بر روی درختان خشكيده و ريزش مینمایند. خسارت ايجاد شده در مرحله سخت شدن پوست استخوانی و مغز بندی ميوه به صورت لکههای نکروز, فرورفته و قهوهای رنگ در روی مغز ميوه مشاهده میشود. همچنين سنها در اين مرحله قادر به انتقال قارچ Nematospora coryli و ايجاد بيماري استيگماتو ميكوزيس Stigmatomaycosis نيز میباشند. اين بيماري در ايران بنام (ما سوی پسته شناخته شده است
شكل 1: خروج شيره گياهي از محل فرورفتن خرطوم
شكل 2: تشكيل شبكه توري مانند سفيد رنگ
سنهای پنتاتوميد پسته ((Stink Bugs:
1- سنهای سبز با لكه سفيد در انتهاي سپرچه Brachynema spp:
اين جنس داراي دو گونه به نامهای.B. signatum وB. germari در مناطق پسته كاري ايران میباشد (شكل 5). حشرات كامل به رنگ سبز با لكه سفيد در انتهاي سپرچه و داراي 3 تا 5 نسل در سال میباشند. زمستان گذراني به صورت حشرات كامل در حال دیروز به رنگ قهوهای تا قهوهای کمرنگ در مناطق كوهستاني و زير انواع بوتههای وحشي نظير درمنه، قيچ سپري میگردد. اين حشرات در اواسط فروردين از مکانهای زمستان گذران خارج شده و بر روي ميز بان هاي تازه روئيده به ويژه بوتههای اسپند تغذيه و سپس به صورت دسته اي تخم ريزي مینمایند. در صورت نامساعد شدن شرايط طبيعي (حدوداً از اواخر خرداد)، و خشك شدن و خشبي شدن میزبانهای وحشي و بالا رفتن جمعيت، سنها به سمت باغهای پسته هجوم میآورند. اين حشرات از اواخر شهريور همزمان با رسيدن كامل ميوه پسته و برداشت محصول به تدریج به سمت مناطق زمستان گذران در مناطق كوهستاني مهاجرت مینماید.
2- سن يكدست سبز پسته Acrosternum spp..:
از این جنس دو گونه به نامهای Acrosternum millierei و. A. heegeri در باغهای پسته فعاليت مینمایند. حشرات كامل به رنگ سبز و داراي 3 تا 5 نسل در سال میباشند. زمستان گذراني به صورت حشرات كامل در حال دياپوز به رنگ قرمز آجري يا مسي رنگ در زير پوستك تنه درختاني نظير گز، سنجد، پده و غيره در اطراف باغهای پسته سپري میگردد. اين حشرات در اواسط فروردين از مکانهای زمستان گذران خارج شده و بر روي میزبانهای تازه روئيده به ويژه بوتههای اسپند در داخل و اطراف باغهای پسته تغذيه و سپس به صورت دسته اي تخم ريزي مینمایند. اين سنها داراي 3 تا 5 نسل در سال میباشند.
3- ساير سنهای پنتاتوميد پسته:
سن قهوهای پسته يا سن بادام كوهي Apodiphos amygdale و سن هايCarpocoris fuscispinus, Carpocoris lunulatus, Carpocoris purpureipennis, Dolycoris baccarum. از ديگر سنهای پنتاتوميد هستند كه در باغهای پسته با جمعيت كم فعاليت مینمایند.
4- سن قرمز پسته Lygeaus panderus:
سن قرمز پسته از خانواده Lygeaidae يكي ديگر از سنهای خسارت زا و مهم در باغهای پسته میباشد. حشرات كامل به رنگ قرمز و داراي نوارهاي سياه در بين نواحي قرمز بوده و داراي 3 تا 5 نسل در سال میباشد. زمستان گذراني به صورت حشرات كامل در حال دياپوز در پناهگاههای مختلف نظير زير پوستك تنه درختان گز، سنجد، پده، انگور و غيره در اطراف باغهای پسته سپري میگردد. حشرات كامل در اوايل ارديبهشت به سمت باغهای پسته هجوم آورده و تا سخت شدن پوست استخواني قادر به تغذيه از ميوه پسته میباشند.گونه Lygeaus equestrisi از اين خانواده با اندازه کوچکتر نسبت به سن قرمز L. panderus نيز با جمعیت نسبتاً كم در باغهای پسته مشاهده میشود.
شكل5- سن سبز با لكه سفيد در انتهاي سپرچه Lygeaus panderus
شكل6- سن يكدست سبز Acrosternum spp
شكل7- سن قرمز پسته Brachynema spp
ج- مبارزه و توصیهها:
1- حمايت از دشمنان طبيعي، به ويژه زنبورهاي پارازيتوئيد تخم سنهای پسته Trisolcus sp..& Psix sp.با كاهش تعداد دفعات سمپاشی و عدم سمپاشیهای بي رويه در باغهای پسته.
2- اجتناب از كندن و از بين بردن میزبانهای وحشي اين حشرات در مناطق كوهستاني و دشتهای اطراف باغهای پسته .
3- اجتناب از كندن و از بين بردن علفهای هرز ميزبان در داخل و اطراف باغهای پسته در زماني كه سنها به سمت باغهای پسته هجوم آوردهاند
- مبارزه شيميائي:
استفاده از سموم شيميايي به تراكم جمعيت آفت و مرحله رشدي گياه و ميوه پسته بستگي دارد . بطوريكه در مرحله قبل از سخت شدن پوست استخواني به دلیل حساسيت بالاي ميوه پسته و تغذيه هر سن از چندين ميوه (به علت عدم تشكيل مغز و رشد بسيار كم جنين) براي رفع نيازهاي تغذیهای، در اين مرحله خسارت سنها شدید تر میباشد و با سخت شدن پوست استخواني و شروع مرحله رشد جنینی و تشكيل مغز ميزان خسارت سنها كاهش مییابد.
در صورت لزوم براي مبارزه با سنهای پسته میتوان از حشره كشهاي
آندوسولفان (تيودان) به نسبت 2.5 تا 3 در هزار ،
فنيتروتيون ( سوميتيون) 1.5 تا 2 در هزار
فنتيون (لبايسيد) 1 تا 1.5 در هزار
استفاده نمود.
با تشكر از سايت موسسه تحقيقات پسته
دكتر پسته